تفاوت ADHD و اختلال یادگیری
تفاوت ADHD و اختلال یادگیری از مباحث بسیار حیاتی در حوزه روانشناسی تربیتی و بالینی کودک است. در دنیای امروز، بسیاری از دانشآموزان به دلیل عدم تمرکز یا مشکلات تحصیلی با برچسبهای نادرست روبرو میگردند.
تشخیص نادرست یا در نظر نگرفتن تفاوتهای این دو حوزه، فرآیند آموزش و درمان را با چالش جدی مواجه میسازد.
هرچند این دو اختلال همپوشانیهای زیادی در ظاهر نشان میدهند، اما اساس عصبشناختی، شیوه مواجهه با اطلاعات و راههای درمانی متفاوتی دارند.
درک عمیق تفاوت ADHD و اختلال یادگیری و اضطراب به معلمان و والدین کمک شایانی برای ارائه راهکارهای حمایتی بهتر میکند.
اهمیت تمایز بین ADHD و اختلال یادگیری
دلیل اهمیت تفکیک این دو اختلال در نوع مداخله آموزشی و بالینی نهفته است.
زمانی که یک کودک در خواندن یا نوشتن مشکل دارد، علت ممکن است نقص در پردازش اطلاعات مغزی بوده یا اینکه حواسپرتی شدید مانع یادگیری درست میگردد. در حالت اول با اختلال یادگیری و در حالت دوم با نقص توجه مواجه هستیم.
اگر مربی یا درمانگر متوجه تفاوت ADHD و اختلال یادگیری نباشد، ممکن است مداخلات درمانی مناسبی تجویز نگردد.
درمان دارویی یا رفتاری برای نقص توجه، لزوماً مشکلات پردازش واجشناختی یا ناتوانی در محاسبه ریاضی را برطرف نمیکند. به همین جهت، تمایز دقیق این دو گام اول در مسیر توانبخشی است.
مروری بر ویژگیهای اصلی ADHD
ADHD یا اختلال نقص توجه و بیشفعالی یک چالش تحولی در سیستم اجرایی مغز است. فرد درگیر با این وضعیت در حوزههای مدیریت زمان، برنامهریزی، کنترل تکانهها و حفظ توجه مداوم دچار ضعف است.
این کودکان معمولاً به سختی روی یک کار واحد متمرکز باقی میمانند و به راحتی با محرکهای محیطی حواسشان پرت میگردد.
در این اختلال، توانایی یادگیری مغز به خودی خود آسیب ندیده است، بلکه ابزارهای مدیریت توجه برای دریافت اطلاعات کارایی لازم را ندارند.
بنابراین، کودک توانایی فهم مطالب را دارد، اما به دلیل بیقراری یا ضعف در تمرکز، فرصت کافی برای ثبت اطلاعات در ذهن پیدا نمیکند.
اختلال یادگیری یا LD چیست؟
اختلال یادگیری مشخصاً به مشکلات پردازشی مغز در یک یا چند زمینه تحصیلی خاص مانند خواندن، نوشتن یا ریاضیات اشاره دارد.
فرد مبتلا به این اختلال ممکن است هوش کاملاً طبیعی یا حتی بالایی داشته باشد، اما مغز او اطلاعات دیداری یا شنیداری مربوط به حروف و اعداد را به شکل متفاوتی پردازش میکند.
در این حالت، بر خلاف نقص توجه، مشکل از حواسپرتی کلی نیست.
کودک ممکن است بسیار آرام و متمرکز باشد، اما در زمان خواندن کلمات دچار مشکل جدی گردد یا درک درستی از مفاهیم ریاضی نداشته باشد. این تفاوت اساسی، مرز بین این دو اختلال را مشخص میسازد.
تفاوت ADHD و اختلال یادگیری در عملکرد تحصیلی
برای درک بهتر، عملکرد تحصیلی را معیار قرار میدهیم. در اختلال یادگیری، دانشآموز در یک حوزه مشخص مثل املا یا ریاضی ضعف مداوم دارد و روشهای معمول تدریس برای او پاسخگو نیست.
اما در نقص توجه، افت عملکرد تحصیلی معمولاً عمومی است و به تمام دروس سرایت میکند، زیرا دانشآموز در کلاس حضور ذهنی کامل ندارد.
یکی دیگر از ابعاد تفاوت ADHD و اختلال یادگیری در شیوه انجام تکالیف است.
کودک مبتلا به نقص توجه به دلیل خستگی زودرس یا بیحوصلگی از انجام تکالیف طفره میرود، در حالی که کودک مبتلا به اختلال یادگیری به دلیل دشواری زیاد در پردازش مطالب و احساس ناتوانی، از نوشتن یا خواندن اجتناب میکند.
تشخیص همزمانی یا همابتلایی
یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ این دو اختلال ممکن است به طور همزمان در یک کودک وجود داشته باشند. تحقیقات نشان میدهد درصد قابل توجهی از کودکان مبتلا به نقص توجه، به نوعی از اختلال یادگیری نیز دچار هستند.
در این شرایط، تشخیص و مداخله نیاز به ارزیابیهای دقیقتری دارد.
متخصصان با اجرای تستهای هوش، آزمونهای توجه و آزمونهای پیشرفت تحصیلی تلاش میکنند سهم هر اختلال را در افت تحصیلی دانشآموز مشخص سازند.
تحلیل درست نتایج این آزمونها، مسیر طراحی پروتکلهای درمانی چندگانه را هموار میسازد.
نتیجهگیری و راههای حمایتی مناسب
شناخت تفاوت ADHD و اختلال یادگیری کلید اصلی طراحی برنامههای درمانی موفق است. برای کودکان مبتلا به نقص توجه، ایجاد محیطی خلوت، تقسیم وظایف به بخشهای کوچک و استفاده از تکنیکهای مدیریت رفتار مفید واقع میگردد.
در مقابل، برای دانشآموزان مبتلا به اختلال یادگیری، آموزشهای جبرانی خاص، استفاده از ابزارهای کمکی و شیوههای تدریس چندحسی کارآمد است.
همچنین با شناخت تفاوت ADHD و اوتیسم نیز میتوانیم آموزش متناسب را برای این کودکان فراهم آوریم.
با تشخیص به موقع و حمایت درست، هر دو گروه امکان دستیابی به موفقیتهای تحصیلی بزرگ را خواهند داشت.
تشخیص به موقع را به مشاورین و روانشناسان ما بسپارید. نویسنده: مرتضی شهبازی روانشناس کودکان استثنایی.
