پرستاری سالمندان در منزل / یارانه خدمات پرستاری
یارانه خدمات پرستاری سالمندان در منزل امروز دیگر یک وعدهٔ اداری نیست، بلکه یک راهکار عملی است. این خدمات مرز میان ماندن در خانهٔ آشنا و انتقال اجباری به مراکز نگهداری را تغییر میدهد.
نرگس ژیان عابد، معاون توانبخشی بهزیستی خراسان رضوی؛ با اشاره به اینکه هشت مرکز مراقبت در منزل در استان داریم.
ضمنا اشاره کردند پنج مورد مرکز مراقبتی در مشهد قرار دارد. همچنین توضیح میدهد که جنس فعالیت این مراکز با دانشگاه علوم پزشکی تفاوت دارد.
بهزیستی برای مراقبت از هر مددجو در منزل ماهی ۸ میلیون تومان یارانه به مراکز پرداخت می‌کند و اکنون ۵۰۰ سالمند از این خدمات برخوردار هستند.
مقدمه: وقتی «خانه» بهترین مکان برای سالمند است
آمار تازه‌تر از یک دَهه می‌گوید: شاخصِ امید به زندگی از کمتر از ۵۵ سال در چهل سالِ پیش به ۷۸ سالِ امروز رسیده است.
اما همان بررسی‌ها نشان میدهد که ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای شصت سال دارند و این یعنی زمان برای برنامه‌ریزیِ واقعی فرارسیده است.
بسیاری از این افراد به دلیلِ نبود خانواده، مهاجرت فرزندان یا نبود فرزند، دورهٔ سالمندی را به تنهایی سپری می‌کنند؛ شرایطی که گذشته از خطر افسردگی و انزوا، به دلیل نیاز دائمی به مراقبت، خطرناک است.
ارائهٔ خدمات درمانی و مراقبتی در منزل، اقدام مثبتی برای کسانی است که می‌خواهند در خانه بمانند و به بیمارستان یا خانهٔ سالمندان منتقل نگردند.
استحمام، تغذیه، مصرفِ دارو، کنترل فشار و قند خون، جابه‌جایی، پیشگیری از زخم بستر و همراهی در فعالیت‌های روزانه، در تعریف پرستار سالمند در منزل جای دارد؛ وضعیت فرد هم از نظر اهمیت و هم از نظرِ قیمتی تفاوت ایجاد می‌کند.
تجربه تماس با شرکت پرستاری سالمندان در منزل
با یکی از مراکزی که خدمات مراقبت از سالمند در منزل ارائه می‌کند، تماس گرفتم.
پاسخگوی تلفن، بدون آنکه وضعیت سالمند را بپرسد، فهرست قیمت‌ها را ردیف کرد.
قیمت‌ها به شرح: «مراقبت روزانه یا شبانه دوازده ساعته ۲۲ تا ۲۵ میلیون تومان در ماه و مراقبت شبانه‌روزی ماهی ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان است. همچنین به تناسب مشکلات سالمند این مبالغ کم و زیاد می‌گردد.»
او در پاسخ به پرسش من درباره آموزش مراقبان گفت: «مراقب یعنی کارگر؛ بنابراین مدرکی ندارند و فقط زیر نظارت مرکز به منزل سالمند می‌روند.»
ابتدا چند روز یا یک هفته مراقبت آزمایشی انجام می‌گردد و اگر سالمند رضایت داشت، قرارداد ماهانه می‌بندیم.
تعرفه‌های پرستاری در منزل، از ۴۵۰ هزار تا ۸.۵ میلیون تومان
اگر به جای مراقب، پرستار به منزل بیاید، قیمت تغییر می‌کند.
طبق تعرفه‌هایی که در جست‌و‌جوی اینترنتی قابل مشاهده است، اعزام پرستار برای فقط یک تزریق عضلانی بین ۴۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان هزینه می‌گذارد؛
تزریق سرم در منزل بین ۶۵۰ تا ۸۵۰ هزار تومان و کنترل فشار خون، قند خون و علائم حیاتی بین ۲۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان دربر دارد.
حضور دوازده ساعته پرستار کنار سالمند بین ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تا ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان متغیر است. همین رقم برای حضور شبانه‌روزی به ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش پیدا می‌کند.
شرکت برای تعیین تعرفه، نوع خدمات، مدت حضور، وضعیت عمومی و جسمانی، شیفت روز یا شب، تعطیلات رسمی و محل سکونت بیمار در مشهد را در نظر می‌گیرد.
مراقب شبانه‌روزی، ۴۰ میلیون تومان در ماه
شرکتی دیگر برای شیفت‌های هشت ساعته مبلغ ۲۱ میلیون تومان و برای یازده ساعته ۲۴ تا ۲۵ میلیون تومان در ماه، به جز روزهای تعطیل، اعلام می‌کند.
دوازده ساعت حضور مراقب از شب تا صبح ۲۴ میلیون تومان و حضور شبانه‌روزی ۴۰ میلیون تومان در ماه محاسبه می‌گردد.
نماینده این شرکت می‌گوید: «برای روزهای تعطیل به مراقبان اضافه‌کاری تعلق می‌گیرد و به مبلغ یک روز کاری آن، ۴۰ درصد اضافه می‌گردد.»
خدمات مراقبت و نگهداری سالمندان در منزل
مراقب، کارهای روزمره‌ای که سالمند انجام نمی‌تواند، نظیر پخت و پز، تمیز کردن هفتگی خانه و کمک به استحمام، انجام میدهد، اما نه در حد یک کارگر خدماتی.
دربارهٔ سالمندی با علائم افسردگی، نماینده بیان می‌کند: «آنها تجربه دارند و هر روز به شرکت گزارش کار می‌دهند؛ در صورتی‌که نکته لازم باشد، به آن گوشزد می‌کنیم.»
ضمانت مراقبین و پرستاران سالمندان
این شرکت پاسخ متفاوتی ارائه می‌کند: «در ابتدای استخدام از مراقبان سفته دریافت کردیم و جدای از آن، با هر خانواده‌ای که قرارداد ببندیم، مراقب باید تعهد محضری نیز بدهد.»
مراقبان در ردهٔ سنی ۲۵ تا ۶۵ سال قرار دارند و پس از اعلام آمادگی برای حضور کنار سالمند، برای دریافت کار مصاحبه خواهند داشت. سالمند به انتخاب خود یا ماهی یکبار ویزیت رایگان پزشک دریافت می‌کند یا توسط روانشناس و پرستار چکاپ می‌گردد.
آگهی‌های مجازی بدون تضمین
سایت‌های آگهی هم به راحتی به مراقبانی دسترسی فراهم می‌کنند که حاضر از سالمند شما مراقبت کنند.
شمار زیاد آگهی‌ها از سوی کسانی که خود سالمند دارند و ملاک‌های مدنظرشان را اعلام کرده‌اند، نشان میدهد که بیشترشان به تضمین ورود یک فرد غریبه به منزل فکر نمی‌کنند و به مهارت یا آموزش مراقب هم اهمیت چندانی نمی‌بخشند.
شرکت‌های ارائه‌دهندهٔ خدمات پرستاری سالمندان در منزل ادعا نمی‌کنند که این مراقبان آموزش خاصی دیده‌اند. این شرکت‌ها در سایت‌های آگهی فقط به سابقهٔ زیاد یا مدرک کمک پرستاری و بهیاری فرد را معرفی می‌کنند.
تجربهٔ واقعی دریافت خدمات از شرکت پرستاری
یکی از آگهی‌ها مربوط به پرستار مردی است که بیش از ۱۰ سال سابقهٔ مراقبت از بیماران در بیمارستان و منزل ادعا کرده و مدرک کمک‌بهیاری هم دارد.
پس از اعلام مشخصات سالمند فرضی و نیاز به همراهی در راه رفتن و حرکات فیزیوتراپی، او در ابتدا بیمار و نشانی را پرسید.
سپس گفت: «همکارانم ساعتی ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان برای رفتن به منازل سالمندان دریافت می‌کنند، اما چون پدر در انجام کارهای شخصی تواناست، ساعتی ۱۴۰ هزار تومان حساب می‌کنم؛ اگر سالمند تعویض پوشک یا سوند داشته باشد، قیمت متفاوت است.»
دربارهٔ خواستن کمتر از این قیمت، اعلام کرد که در بیمارستان کنار بیمار است. در مورد مبلغ گفت ساعتی ۱۳۵ هزار تومان دریافت می‌کند.
همچنین اعلام کرد همسرش که سال‌ها مراقب سالمند در منزل است و در شیفت هشت ساعته فعالیت دارد، ساعتی ۱۳۰ هزار تومان حساب می‌کند.
قیمت مراقبت در منزل با حقوق بازنشستگی
با احتساب تعرفهٔ ساعتی ۱۴۰ هزار تومان، یعنی کف قیمت، مراقبت هشت ساعته در روز یک میلیون و ۱۲۰ هزار تومان و مراقبت شبانه‌روز ۳ میلیون و ۳۶۰ هزار تومان هزینه دارد.
با احتساب ماه بیست و شش روزه و بدون روزهای تعطیل، خانوادهٔ سالمند باید ۲۹ میلیون و ۱۲۰ هزار تومان به مراقب بپردازند.
این مبلغ در حالی است که حقوق تقریبی بازنشستگان با سی سال سابقه ۳۳ میلیون تومان است و در عمل پرداخت این هزینه‌ها برای فرد بازنشسته بسیار سخت است، اگر نگوییم غیرممکن است.
مراقبت رایگان از سالمندان زیر پوشش بهزیستی
ژیان عابد با اشاره به تفاوت جنس فعالیت مراکز می‌گوید:
«بهزیستی به مراقبان آموزش و گواهی میدهد؛ مراقبان سه روز در هفته و هر بار سه ساعت به منزل مددجویان می‌روند و به صورت رایگان خدماتی نظیر جابه‌جایی، استحمام و غذا دادن انجام می‌دهند.»
این خدمات مختص کسانی است که زیر پوشش بهزیستی قرار دارند. خدمات فوق شامل حال معلولان، سالمندان و بیماران روانی مزمن شدید و بسیار شدید می‌گردد که معمولا برای دهک زیر پنج رایگان است.
برای هر مددجو ماهی ۸ میلیون تومان یارانه به مراکز پرداخت می‌گردد.
مراقبان زیرنظر یک سرگروه با مدرک کارشناسی فعالیت می‌کنند و خود مراقبان به طور عمده مدرک دیپلم دارند؛
برای نظارت بر کیفیت کار، همکاران با خانواده‌ها تماس می‌گیرند یا سرگروه در منزل مددجویان حضور پیدا می‌کند. خانواده‌ها برای ثبت شکایت از سامانهٔ دیده‌بان ۱۴۸۲ اقدام می‌کنند.
مرکز مراقبتی با یارانه خدمات پرستاری سالمندان در منزل
محمدحسن عزتی، مدیر وقت پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که؛ «۶۵ مرکز مشاوره و ارائهٔ مراقبت‌های پرستاری در منزل در مناطق تحت پوشش فعال هستند.»
همچنین با افزایش بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی عروقی، افزایش جمعیت سالمندی و هزینه‌های زیاد، ضرورت چنین مراکزی افزون می‌گردد.
او بیان کرده بود که برای هر ۵۰ هزار نفر جمعیت زیرپوشش یک مرکز باید ایجاد گردد و دانشگاه به نود مرکز نیاز دارد.
پیگیری بی‌ثمر از علوم پزشکی
برای اطلاع از نحوهٔ فعالیت، تعرفه‌ها و سازوکار نظارت، از علوم پزشکی مشهد پیگیر شدیم.
روابط عمومی، مدیر نظارت بر درمان را معرفی کرد و سه مسئول دیگر اعلام کردند این حوزه به مسئولیت‌های آن مرتبط نیست.
محمد صادقی، مدیر پرستاری دانشگاه، پاسخگویی را منوط به هماهنگی از طریق روابط عمومی دانست؛ این درحالی است که هماهنگی‌ها انجام گردیده بود.
در نهایت تنها آمار ارائه گردیده این بود که «اکنون ۱۳۷ مجوز بهره‌برداری برای فعالیت این مراکز توسط دانشگاه صادر گردیده است».
اگر بخشی از پرسش‌های گزارش بی‌پاسخ ماند، مخاطبان بدانند که مسیر دستیابی به اطلاعات کامل همواره با موانع همراه است.
این مقاله در مورد حمایت یارانه خدمات پرستاری سالمندان در منزل سازمان بهزیستی تهیه و منتشر گردید.
