مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل؛ روش‌های درمان در منزل

مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل از مهم‌ترین موضوعات در سلامت خانواده است، زیرا این عارضه تنها یک درد ساده نیست و کیفیت خواب، تحرک، خلق‌وخو و حتی استقلال فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بسیاری از افراد درگیر آرتروز، روز خود را با خشکی مفصل، احساس سنگینی در زانو یا دست، و محدودیت در انجام کارهای معمول آغاز می‌کنند. با این حال، مدیریت درست در خانه می‌گردد به کاهش درد، افزایش عملکرد و آرامش بیشتر کمک کند.

آرتروز و درد مفاصل اغلب در نگاه اول یک مشکل وابسته به سن تصور می‌گردد، اما واقعیت این است که سبک زندگی، وزن بدن، نوع فعالیت، تغذیه و حتی استرس نیز در شدت علائم نقش دارند.

به همین دلیل، پرستاری و نگهداری از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل تنها به مصرف دارو محدود نیست و مجموعه‌ای از روش‌های خانگی، رفتاری و حمایتی را در بر می‌گیرد.

هرچه این مراقبت‌ها هدفمندتر باشند، احتمال کنترل بهتر درد و جلوگیری از پیشرفت محدودیت حرکتی افزایش می‌یابد.

آرتروز چیست و چرا درد مفاصل ادامه‌دار می‌گردد؟

کاهش درد مفاصل و بهبود کیفیت زندگی بیماران آرتروز با مراقبت خانگی اصولی و انسانی

آرتروز نوعی فرسایش تدریجی در مفصل است که به‌تدریج سطح نرم و محافظ مفصل را درگیر می‌کند. در این وضعیت، حرکت مفصل با اصطکاک بیشتر همراه می‌گردد و فرد درد، خشکی، صدای مفصل و گاهی التهاب را تجربه می‌کند.

مفاصلی مانند زانو، لگن، دست‌ها و ستون فقرات بیش از سایر بخش‌ها درگیر می‌گردند.

درد مفاصل در آرتروز معمولاً با فعالیت طولانی، ایستادن زیاد، بالا و پایین رفتن از پله و حتی تغییرات آب‌وهوایی تشدید می‌گردد.

بنابراین اگر هدف، مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل باشد، باید هم علت‌های تشدیدکننده شناخته گردد و هم راه‌هایی برای کاهش فشار بر مفصل به کار رود.

مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل در خانه

خانه، مهم‌ترین محل برای کنترل روزانه علائم آرتروز است. بسیاری از بیماران با چند تغییر ساده در برنامه روزانه، کاهش درد قابل توجهی را تجربه می‌کنند.

نخستین اصل، حفظ تعادل میان استراحت و حرکت است. استراحت طولانی‌مدت مفصل را خشک‌تر می‌کند، در حالی که حرکت ملایم جریان خون و انعطاف را بهتر می‌گرداند.

تغییر در چیدمان خانه نیز اهمیت دارد. وسایلی که زیاد استفاده می‌گردند بهتر است در دسترس باشند تا فرد کمتر خم گردد یا فشار اضافی به زانو و کمر وارد گردد.

استفاده از صندلی مناسب، تشک استاندارد، کفش راحت و دستگیره‌های کمکی در حمام یا کنار پله‌ها نیز در مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل نقش مهمی دارد.

روش‌های خانگی مؤثر برای کاهش درد مفاصل

1. کمپرس گرم و سرد

گرما برای کاهش خشکی و افزایش نرمی مفصل سودمند است و سرما برای کاهش التهاب و درد تیز کاربرد دارد. در بسیاری از بیماران، استفاده از حوله گرم پیش از شروع فعالیت روزانه، حرکت مفصل را آسان‌تر می‌گرداند.

در مقابل، اگر مفصل دچار التهاب یا ورم باشد، کمپرس سرد انتخاب مناسب‌تری است.

2. فعالیت سبک و منظم

پیاده‌روی آرام، حرکات کششی ملایم و تمرین‌های دامنه حرکتی، از بهترین راه‌ها برای حفظ عملکرد مفصل است. فعالیت باید با شدت کم آغاز گردد و به‌تدریج افزایش یابد. توقف کامل حرکت معمولاً درد را کمتر نمی‌گرداند، بلکه خشکی را بیشتر می‌کند.

3. کنترل وزن

هر کیلوگرم اضافه‌وزن، فشار بیشتری بر زانوها و لگن وارد می‌کند. کاهش وزن حتی در حد کم، می‌گردد به کاهش محسوس درد کمک کند. برای همین، رژیم غذایی متعادل بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل است.

4. خواب کافی و باکیفیت

کم‌خوابی، حساسیت بدن نسبت به درد را بیشتر می‌گرداند. خواب منظم، کاهش نور و سروصدا در اتاق، و استفاده از بالش مناسب، کیفیت استراحت را بهتر می‌کند و به کنترل درد کمک می‌نماید.

5. ماساژ ملایم

ماساژ آرام اطراف مفصل، نه خود مفصل، می‌گردد حس سفتی و ناراحتی را کاهش دهد. استفاده از روغن‌های ساده و بی‌حساسیت، در کنار فشار ملایم، برای برخی افراد آرامش‌بخش است.

تغذیه در مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل

تغذیه نقش مستقیم در کنترل التهاب دارد. رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، میوه‌ها، ماهی، مغزها و منابع چربی مفید، می‌گردد به کاهش بار التهابی بدن کمک کند. در مقابل، مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌گردیده، قند بالا و چربی‌های ناسالم، التهاب را تشدید می‌کند.

آب کافی نیز اهمیت زیادی دارد. کم‌آبی، خشکی بدن و احساس خستگی را بیشتر می‌گرداند. مصرف منظم آب در طول روز، همراه با غذای سبک و متعادل، بخشی مهم از مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل است.

تمرین‌های مناسب برای مفاصل دردناک

همه حرکات برای همه بیماران مناسب نیستند. با این حال، چند تمرین ساده اغلب مفید است:

• کشش آرام عضلات پشت پا و ران
• باز و بسته کردن ملایم انگشتان دست
• بالا آوردن آهسته پا در حالت نشسته
• چرخش نرم شانه‌ها
• تمرین‌های تنفسی همراه با ریلکسیشن

نکته مهم این است که تمرین نباید درد شدید ایجاد کند. درد خفیف ناشی از کشش طبیعی است، اما درد تیز و مداوم نیاز به توقف فعالیت دارد. در برنامه مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل، حرکت اصولی از استراحت مطلق ارزشمندتر است.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضرورت دارد؟

اگر درد مفصل با تورم شدید، قرمزی، تب، ناتوانی در حرکت، قفل شدن مفصل یا درد شبانه مداوم همراه باشد، ارزیابی پزشکی ضرورت دارد.

گاهی درد مفصل تنها آرتروز نیست و ممکن است علت‌های دیگری مانند التهاب، عفونت یا بیماری‌های روماتیسمی مطرح گردد.

داروها، فیزیوتراپی، وسایل کمکی یا بررسی تخصصی، گاهی برای کنترل بهتر لازم است. بنابراین مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل در خانه ارزشمند است، اما جایگزین کامل نظر پزشک نخواهد بود.

نقش خانواده در کاهش درد و افزایش امید

بیمار مبتلا به درد مزمن، بیش از دارو به همراهی و درک نیاز دارد. خانواده با تقسیم کارهای سنگین، فراهم کردن محیط ایمن، تشویق به فعالیت ملایم و پرهیز از سرزنش، می‌گردد فشار روانی بیمار را کمتر کند. وقتی فرد احساس کند تنها نیست، تحمل درد نیز آسان‌تر می‌گردد.

در واقع، مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل فقط یک برنامه جسمی نیست؛ بلکه یک حمایت عاطفی و خانوادگی نیز است که به بهبود کیفیت زندگی منجر می‌گردد.

جمع‌بندی

آرتروز و درد مفاصل اگرچه بیماری مزمن است، اما با مراقبت درست در خانه می‌گردد آن را بهتر مدیریت کرد. گرما و سرما، فعالیت مناسب، تغذیه ضدالتهاب، کنترل وزن، خواب کافی و حمایت خانواده، ستون‌های اصلی کنترل علائم است.

استمرار در این روش‌ها، کیفیت زندگی را بهتر می‌کند و فرد را به سمت تحرک بیشتر و درد کمتر هدایت می‌نماید. مراقبت از بیماران مبتلا به آرتروز و درد مفاصل زمانی نتیجه‌بخش است که به یک عادت روزانه تبدیل گردد، نه یک اقدام موقتی.