تفاوت ADHD و اوتیسم چیست؟
تفاوت ADHD و اوتیسم، هر دو از اختلالات عصبی-رشدی هستند، اما یکسان نیستند.
بعضی از نشانههای این دو ممکن است شبیه هم به نظر برسد و به همین دلیل بعضی والدین آنها را با هم اشتباه میگیرند.
برای مثال، ممکن است کودک هم در تمرکز مشکل داشته باشد و هم در ارتباط با دیگران. با این حال، ریشه و نوع مشکلات در ADHD و اوتیسم با هم فرق دارد.
در ADHD معمولاً مشکل اصلی در توجه، کنترل رفتار و تکانشگری دیده میشود. اما در اوتیسم بیشتر تفاوتها در ارتباط اجتماعی، تعامل با دیگران و الگوهای رفتاری تکراری دیده میشود.
شناخت این تفاوتها به والدین و معلمان کمک میکند که شرایط کودک را بهتر درک کنند و برای ارزیابی و حمایت مناسبتر اقدام کنند.
ADHD چیست؟
ADHD یا اختلال کمتوجهی-بیشفعالی حالتی است که در آن کودک ممکن است در تمرکز کردن، آرام نشستن، دنبال کردن دستورها یا کنترل رفتارهای ناگهانی مشکل داشته باشد.
بعضی کودکان بیشتر بیتوجه هستند، بعضی بیشتر بیشفعال و تکانشگرند و بعضی هر دو الگو را با هم دارند.
برای مثال، کودک مبتلا به ADHD ممکن است:
- زود حواسش پرت گردد
- وسایلش را گم کند
- حرف دیگران را قطع کند
- نتواند مدت زیادی روی تکلیف بماند
- زیاد از جایش بلند شود
اوتیسم چیست؟
اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم حالتی است که بیشتر بر ارتباط، تعامل اجتماعی و انعطافپذیری رفتاری اثر میگذارد.
کودک مبتلا به اوتیسم ممکن است در فهم احساسات دیگران، شروع یا ادامه گفتوگو، برقراری ارتباط چشمی مناسب یا سازگار شدن با تغییرات مشکل داشته باشد.
برای مثال، کودک دارای اوتیسم ممکن است:
- کمتر به تماس چشمی توجه کند
- در گفتوگوی دوطرفه مشکل داشته باشد
- به برخی موضوعها علاقه خیلی شدید و محدود نشان دهد
- به تغییر برنامه روزانه حساس باشد
- بعضی رفتارهای تکراری نشان دهد
برای درمان اوتیسم باید به متخصص مراجعه نمایید و از درمانهای سرخود بپرهیزید.
شباهت ADHD و اوتیسم
ADHD و اوتیسم ممکن است در بعضی نشانهها شبیه هم باشند. همین شباهتها باعث میشود تشخیص آنها برای خانوادهها سخت شود. بعضی از شباهتهای این دو عبارتاند از:
- مشکل در توجه و تمرکز
- دشواری در روابط با همسالان
- رفتارهای ناگهانی یا غیرمنتظره
- مشکل در عملکرد تحصیلی
- نیاز به حمایت در خانه و مدرسه
اما مهم است بدانیم که شبیه بودن بعضی نشانهها به معنی یکی بودن این دو اختلال نیست.
تفاوت ADHD و اوتیسم در توجه و تمرکز
در ADHD، مشکل توجه معمولاً به این صورت است که کودک زود حواسش پرت میگردد، کارها را نیمهکاره رها میکند و نمیتواند تمرکزش را برای مدت کافی نگه دارد.
اما در اوتیسم، مشکل توجه بیشتر ممکن است به شکل دیگری مشاهده گردد.
مثلاً کودک ممکن است روی یک موضوع خاص خیلی زیاد تمرکز کند، ولی به چیزهایی که برای دیگران مهم است توجه کمتری نشان دهد.
بنابراین در اوتیسم، مشکل همیشه «کم بودن توجه» نیست، بلکه گاهی «نوع توجه» متفاوت است.
تفاوت ADHD و اوتیسم در ارتباط اجتماعی
یکی از مهمترین تفاوتهای ADHD و اوتیسم در ارتباط اجتماعی است. روشهای مختلفی برای آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان ADHD وجود دارد.
کودک مبتلا به ADHD ممکن است دوست داشته باشد با دیگران ارتباط داشته باشد، اما به دلیل تکانشگری، بیتوجهی یا عجله در حرف زدن، در روابطش دچار مشکل گردد. مثلاً وسط حرف دیگران بپرد یا نتواند نوبت را رعایت کند.
اما در اوتیسم، خودِ درک و مدیریت ارتباط اجتماعی ممکن است دشوارتر باشد. کودک ممکن است در فهم حالت چهره، احساسات دیگران، شوخی، یا قواعد نانوشته روابط اجتماعی مشکل داشته باشد.
تفاوت ADHD و اوتیسم در رفتارهای تکراری
رفتارهای تکراری بیشتر در اوتیسم دیده میشوند. مثلاً کودک ممکن است حرکات تکراری انجام دهد، روی یک برنامه خاص اصرار داشته باشد یا به موضوعی محدود علاقه خیلی زیادی نشان دهد.
در ADHD این نوع رفتارهای تکراری معمولاً ویژگی اصلی نیست. در ADHD بیشتر با بیقراری، عجله، فراموشکاری و مشکل در کنترل رفتار روبهرو هستیم.
آیا ممکن است کودک همزمان ADHD و اوتیسم داشته باشد؟
بله، ممکن است یک کودک همزمان هم نشانههای ADHD را داشته باشد و هم نشانههای اوتیسم را نشان دهد.
به همین دلیل، تشخیص دقیق فقط بر اساس یک رفتار یا یک نشانه ممکن نیست. ارزیابی باید توسط متخصص و با بررسی کامل وضعیت کودک انجام گردد.
اگر کودک هم در تمرکز مشکل دارد و هم در ارتباط اجتماعی و رفتارهای تکراری نشانههایی نشان میدهد، بهتر است موضوع بهصورت تخصصی بررسی گردد.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر کودک شما این نشانهها را بهصورت مداوم نشان میدهد، بهتر است از یک متخصص کمک بگیرید:
- مشکل جدی در تمرکز و انجام تکالیف
- ناتوانی در کنترل رفتار و تکانشگری
- مشکل در ارتباط با همسالان
- دشواری در تماس چشمی یا گفتوگوی دوطرفه
- حساسیت زیاد به تغییرات
- رفتارهای تکراری یا علایق بسیار محدود
- افت عملکرد در خانه یا مدرسه
مراجعه زودتر به متخصص میتواند به تشخیص دقیقتر و حمایت بهتر از کودک کمک کند.
جمعبندی
ADHD و اوتیسم دو حالت متفاوت هستند، هرچند ممکن است بعضی نشانههای آنها شبیه هم باشد.
در ADHD بیشتر مشکل در توجه، بیشفعالی و تکانشگری دیده میشود، اما در اوتیسم تفاوتها بیشتر در ارتباط اجتماعی، رفتارهای تکراری و انعطافپذیری رفتاری مشاهده میگردد.
برای تشخیص درست، نباید فقط به یک نشانه توجه کرد. بررسی کامل کودک توسط متخصص بهترین راه برای شناخت دقیق وضعیت اوست.
دکتر مرتضی شهبازی با تخصص کودکان استثنایی در مرکز مشاوره و روانشناسی در خیابان رودکی، سلسبیل تهران میتواند در این مورد به فرزندان دلبندتان کمک نماید.
